Ama: Bu derleme almas, romatolojik hastalklarda kognitif disfonksiyonlar ve nedenlerini hastalklara spesifik olarak incelemektedir. Romatolojik hastalklar kapsamnda, romatoid artrit, spondiloartrit , sistemik lupus eritematozus, sistemik skleroz, primer sjgren sendromu, fibromiyalji, primer sistemik vasklitler ve behet hastal ele alnmtr. Yntem: Mevcut literatr aratrmalar sentezlendiinde, kronik inflamasyonun merkezi sinir sisteminde nroinflamatuar strese yol aarak, gnlk kognisyonla ilikili aktivitelerin tamamlanmasnda ek kortikal kaynaklarn kullanlmasna neden olabileceine dikkat ekilmektedir. Ayrca, beyin blgelerinin, ar ile olan meguliyetleri nedeniyle kognitif grevlerini yerine getiremediklerinden dolay kognitif disfonksiyonun meydana gelebilecei vurgulanmaktadr. Sonular: Romatizmal hastalklarda bilisel bozulmaya katkda bulunan faktrlerin hastalk trne bal olabilecei bir dier bulgudur. Romatoid Artrit'li ou hasta, inflamasyon arttka izole kognitif grevleri salkl bireylerle ayn dzeyde gerekletirebilmek iin, daha fazla serebral korteks blgesi kullanmaktadr. Lupus'ta kognitif disfonksiyonun altnda yatan yollar hala aratrlmaktadr ve parametreler henz tam olarak dorulanp geni apta kabul edilmemitir. Sistemik Skleroz'lu hastalarda soua maruz kalmann zihinsel veya bilisel etkilerine ilikin eitli raporlar mevcuttur. Primer Sjgren Sendromu'nda snrl kantlar hipoperfzyonun kognitif ilev bozukluuyla ilikili olabileceini gstermektedir. Fibromiyalji'de ar derecesinin kognitif disfonksiyon dzeyi ile direkt iliki olduu ortak grtr. Primer Sistemik Vasklitler'de serebral hipoperfzyon nedeniyle kognitif fonksiyonlarda etkilenim olabilir. Behet hastalnda kognitif disfonksiyon ya, anksiyete -depresif bozukluklar, kronik stres etkenleri ve minr beyin multifokal subkortikal parankimal MRG lezyonlar ile ilikilidirler. Tartma: Sonu olarak, romatolojik hastalklarda hastala spesifik baz faktrler kognitif disfonksiyona neden olabilmektedir. Ancak, kafa kartrc faktrlerin varl ve gvenilir biyobelirtelerin eksiklii nedeniyle klinik kullanm snrldr.
